Εγκυμοσύνη και τοκετός στην Ελλάδα της τουρκοκρατίας

Εγκυμοσύνη και τοκετός στην Ελλάδα της τουρκοκρατίας

Το Λευτεροσφόντυλο ήταν ένα μεγάλο ξύλινο σφοντύλι που η επίτοκος το συγκρατούσε σφιχτά ανάμεσα στα χείλη και τα δόντια της. Αναγκαζόταν έτσι να εκπνέει αέρα από τη μύτη μέσα από τη μικρή τρύπα του σφοντυλιού κατά τις εξωθήσεις.

 

Όταν η επίτοκος ήταν αρχόντισσα από πλούσια «σειριά» (γένος), καλούσαν την Αρχοντομαμή που την έλεγαν και Τιμημένη. Κάθιζαν τη γυναίκα σε ειδικό κάθισμα, το Σέλλι, αφού πρώτα όμως έκαναν κλύσμα με το «σερβιτσάλι». Αν η επίτοκος ήταν φτωχή, την έβαζε η μαμή του χωριού πάνω σε όρθια στημένο σαμάρι γαϊδούρας.

 

Το ύστερον δεν το έθαβαν αλλά το εξέθεταν στα άστρα. Όταν γεννιόταν το παιδί, πρώτα το πότιζαν με ζουμί του ροδιού και έπειτα το αλάτιζαν, δηλαδή έβαζαν μία κουταλιά αλάτι και δύο νισεστέ στο λουτρό του, για να γίνει «νόστιμος άνθρωπος». Το πρώτο πουκάμισο που φορούσαν στο μωρό μόλις γεννιόταν δεν έπρεπε να είναι καινούργιο – κατασκευαζόταν από παλιό του πατέρα του.

Αν το παιδί γεννιόταν με προσωπίδα, την αφαιρούσαν και την άπλωνα σε «καινούργιο θυμάρι να στεγνώσει». Κατόπιν την έριχναν σε τρίστρατο, να την διασκελίσει κάποιος «μεγαλοσιάνος». Μετά από 40 ημέρες τη λειτουργούσαν. Τέλος δε, την έκαναν χαϊμαλί και την κρεμούσαν στο λαιμό του μωρού.

Η μαμή υποχρέωνε το σύζυγο να κάνει υποχρεωτικά το «συμμέρισμα» στην ταλαιπωρημένη λεχώνα γυναίκα του. Προσποιείτο ότι είχε κι αυτός υστερόπονους κι όλα τα συμπτώματα (αρρενολοχεία) για να παρηγορήσει τη λεχώνα. Της έσφαζε και έναν μαύρο κόκκορα και της έδινε να φάει το βρασμένο στήθος του, που το έλεγαν «του πουλιού το γάλα» που ήταν δυναμωτικό και βοηθούσε να κατεβεί το γάλα.

Μόλις η λεχώνα ήταν έτοιμη να σηκωθεί από το κρεβάτι για πρώτη φορά, περιέζωναν αυτή και τον άνδρα της με την ίδια ζώνη. Έλεγαν διάφορες ευχές και λίγο λίγο τη χαλάρωναν, μέχρι να πέσει η ζώνη στεφανοειδής  στα πόδια τους. Τότε ο σύζυγος της έδινε μια σιδερένια σούβλα για να κρατηθεί και την υποβάσταζε αυτός ή άλλος άντρας συγγενής «για να είναι αντρειωμένη».

Οι παρευρισκόμενοι στον τοκετό δεν έβγαιναν από το δωμάτιο πριν αναγνωσθεί η ευχή από τον ιερέα. Στο μαντήλι της λεχώνας έραβαν- για το κακό μάτι- Κωνσταντινάτο και δαχτυλίδι, με γαλάζιες πέτρες, για να κατεβάσει πολύ γάλα.

Αν μία γυναίκα δεν ήταν παρούσα στον τοκετό, απαγορευόταν να δει στη συνέχεια τη λεχώνα για δέκα ημέρες, εάν δε η γυναίκα αυτή έπασχε από μητρορραγίες, για σαράντα ημέρες. Όσοι μιλούσαν στη λεχώνα έπρεπε να είναι χαμηλόφωνοι. Να λένε λίγα και όχι ό,τι τους κατέβει. Πράγματα ευχάριστα, αλλά να μην προκαλούν ξεκαρδιστικό γέλιο. Η λεχώνα, έλεγαν, είναι «δειλό πράγμα».

 

Το πρώτο φαγητό της λεχώνας ήταν η παράξενη κρομμυδερή. Δηλαδή κρεμμύδι ή πράσσο ψιλοκομμένο, με πολύ λάδι μαγειρεμένο- για να «βαλσαμώσουν τα μέσα της». Επιπλέον έτρωγε αμύγδαλο κοπανισμένο, πίγουλη (ζυμαρικό του σπιτιού) βρασμένη και ζεστό μαύρο κρασί. Μετά οκτώ ημέρες «αρτύνετο», έτρωγε δηλαδή βραστή όρνιθα.. Νερό δεν έπινε αλλά γλυκάνισο βρασμένο.

 

Το  βράδυ της Τρίτης ημέρας μετά τη γέννηση του παιδιού αναμένονταν οι Μοίρες να έρθουν να επισκεφθούν και να ‘μοιράνουν’ το νεογέννητο. Η λεχώνα τηρούσε ‘άκρα σιγή’ για να μη της πάρουνε οι Μοίρες τη μιλιά. Άνοιγαν τις πόρτες όλες, έδεναν τα σκυλιά και είχαν αναμμένο φως όλη τη νύχτα. Στο προσκέφαλο του μωρού έβαζαν, αν ήταν αγόρι, μαχαίρι χωρίς το θηκάρι του και ένα βιβλίο-αν ήταν κορίτσι, βαμβάκι και αδράχτι. Στο τραπέζι έβαζαν κανάτι με μέλι Υμηττού, τρία αμύγδαλα, ένα καρβέλι ψωμί και ένα ποτήρι νερό. Το πρωί έχυναν το νερό στις τέσσερεις γωνίες του σπιτιού.


Όταν η λεχώνα είχε πολύ γάλα, κρεμούσαν στο λαιμό της με κόκκινο γαϊτάνι μία γουρναττζίδα (είδος κοχυλιού) και μία γαλαζόπετρα- για να μη ματιαστεί το γάλα της και στερέψει. Καθρέφτη δεν έδιναν στη λεχώνα για να μη δει το πρόσωπο της ωχρό και φοβηθεί. Τα ρούχα της δεν τα άφηνα τη νύχτα έξω- ούτε και του νεογέννητου τα ρουχαλάκια- για να μη τα δουν τα αστέρια. Στα ρούχα που φορούσε η λεχώνα όταν γέννησε, έκαναν εννέα ψαλιδιές για να κάνει εννέα γιους.


Όταν γεννιόταν αγόρι και ήταν λειψό το φεγγάρι, το επόμενο παιδί θα ήταν κορίτσι, αν ήταν γεμάτο φεγγάρι, το επόμενο θα ήταν πάλι αγόρι. Όταν γεννιόταν κορίτσι, ίσχυαν τα αντίθετα.

line
footer
Powered by WordPress | Designed by Elegant Themes